Қазақстанның 2026 жылғы жаңа Салық кодексі: жеке тұлғалар үшін не өзгерді
ЖТС, базалық шегерім, мүлікті сату, зейнетақы төлемдері және декларациялау бойынша өзгерістерді өтпелі ережелермен бірге түсіндіреміз.
Қысқаша жауап: Қазақстанда жаңа Салық кодексі 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады. Жеке тұлғалар үшін негізгі өзгерістер базалық салық шегеріміне, табысы жоғары азаматтарға арналған прогрессивті жеке табыс салығына, кейбір мүлікті сату кезіндегі иелену мерзіміне және жекелеген зейнетақы төлемдерін ЖТС-тан босатуға қатысты. Ережені тек сату күніне қарап қолдануға болмайды: мүліктің қашан алынғаны, табыстың түрі және салықты төлем көзінде кім ұстағаны маңызды.
Бұл материал — жеке тұлғаларға арналған практикалық түсіндірме. Ол дербес салық кеңесін алмастырмайды. Күрделі мәміле, шетелдік табыс немесе төлемнің мәртебесі даулы болса, МКК-дан жазбаша түсіндірме не кәсіби кеңес алған дұрыс.
Негізгі өзгерістер кестесі
| Тақырып | 2026 жылдан бастап | Нені жеке тексеру керек |
|---|---|---|
| Базалық шегерім | Айына 30 АЕК, жылына 360 АЕК-тен аспайды | Жұмыс беруші шегерімді қолданды ма және ол басқа жерде қайталанбады ма |
| ЖТС мөлшерлемесі | Салық салынатын табыстың 8 500 АЕК-ке дейінгі бөлігіне 10%, асқан бөлігіне 15% | Бірнеше көзден түскен табысты біріктіру және декларация тапсыру қажет пе |
| Мүлікті сату | 2026 жылдан бастап алынған бірқатар актив үшін екі жылдық мерзім ескеріледі | Сатып алу күні, мүлік түрі, сатып алу және сату бағасын растайтын құжаттар |
| Зейнетақы төлемі | 2026 жылғы 1 қаңтардан кейінгі біржолғы зейнетақы төлемдері ЖТС-тан босатылады | Нақты төлем босатылатын санатқа жата ма |
| 270.00 декларациясы | Барлық халық емес, заңда белгіленген санаттар тапсырады | Мәртебе, шетелдік актив, өз бетінше салық салынатын табыс және қолданылған шегерім |
2026 жылғы АЕК — 4 325 ₸. Демек, 30 АЕК — 129 750 ₸, 360 АЕК — 1 557 000 ₸, 8 500 АЕК — 36 762 500 ₸. АЕК күнтізбелік жылға байланысты, сондықтан басқа кезең бойынша сол жылдың көрсеткішін қолданыңыз.
Базалық салық шегерімі қалай жұмыс істейді
Базалық шегерім есептелген салық сомасын емес, салық салынатын табысты азайтады. 2026 жылдан бастап оның мөлшері әр күнтізбелік айға 30 АЕК, бірақ бір жылда 360 АЕК-тен артық емес. Әдетте оны қызметкердің өтініші негізінде салық агенті, яғни жұмыс беруші қолданады.
Мысал. Жалақы 350 000 ₸ болса, 129 750 ₸ қызметкерге қолма-қол қайтарылады деген сөз емес. Алдымен міндетті төлемдер мен рұқсат етілген шегерімдер ескеріліп, салық салынатын табыс анықталады, содан кейін ЖТС мөлшерлемесі қолданылады. Бір айда пайдаланылмаған бөлікті жұмыс беруші келесі айға автоматты түрде көшірмейді. Заңда көзделген жағдайда жылдық шек аясындағы қалдықты дербес декларация арқылы есепке алуға болады.
Бір шегерімді заңды негізсіз бірнеше салық агентіне қатар мәлімдемеңіз. Өтініш пен есеп айырысу парақтарын сақтаңыз.
Прогрессивті ЖТС: 15% бүкіл сомаға салынбайды
Жеке тұлғаның тиісті табысы үшін жылдық шек 8 500 АЕК болып белгіленген. Шекке дейінгі салық салынатын табысқа 10%, ал одан асқан бөлікке ғана 15% қолданылады. Шектен асқаннан кейін бүкіл табысты 15%-ға көбейту — қате.
Шегерімдерсіз қарапайым мысал: жылдық салық салынатын табыс 40 000 000 ₸. Оның 36 762 500 ₸ бөлігіне 10%, қалған 3 237 500 ₸ бөлігіне 15% есептеледі. Нақты есепте алдымен салық салынатын табысты, төлем көзінде ұсталған соманы және әр табыс түрінің ережесін анықтау керек.
Бірнеше жұмыс берушіден немесе әртүрлі көзден табыс алсаңыз, бір есеп парағы жеткіліксіз болуы мүмкін. Деректерді біріктіріп, 270.00 нысанында көрсету міндеті бар-жоғын тексеріңіз.
Пәтерді және басқа мүлікті сату
2026 жылғы 1 қаңтардан кейін сатып алынған мүліктің кейбір түрі белгіленген екі жылдық мерзім аяқталмай сатылса, сату бағасы мен құжатпен расталған сатып алу құны арасындағы оң айырма салық салынатын мүліктік табыс болуы мүмкін. Салық пәтердің немесе көліктің бүкіл сату бағасына емес, кодекс бойынша анықталған құн өсіміне есептеледі.
2026 жылға дейін алынған мүлікке бұрынғы кодекстің өтпелі ережелері, соның ішінде бір жылдық иелену мерзімі қолданылуы ықтимал. Сондықтан 2026 жылы жасалған ұқсас екі мәміленің нәтижесі сатып алу күніне байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
- сатып алу шарты, төлем құжаты, қабылдау актісі және сату шартын сақтаңыз;
- заңда негіз болмаса, сатып алу бағасын бағалау құнымен алмастырмаңыз;
- үлес, мұра, сыйға алынған мүлік, аяқталмаған құрылыс және бизнесте қолданылған актив ережесін бөлек тексеріңіз;
- мәмілеге дейін ықтимал құн өсімі мен төлеу мерзімін есептеңіз.
Зейнетақы төлемдері және 2025 жылғы шегерімдер
2026 жылғы 1 қаңтардан кейін жүргізілген біржолғы зейнетақы төлемдері ЖТС-тан босатылады. Бұрынғы төлем бойынша салық кейінге қалдырылып, бөліп ұсталуға тиіс болған заңда белгіленген жағдайлар да қамтылады. Бірақ БЖЗҚ-дан кез келген аударымды немесе өзге табысты автоматты түрде босатылған деп санауға болмайды: алдымен төлемнің заңдық түрін анықтаңыз.
2025 жылы медицина, білім беру немесе ипотека бойынша алдын ала өзге шегерімдерді қолданған азаматтарға жеке өтпелі ереже бар. МКК түсіндірмесіне сай, оларға 2026 жылы 270.00 нысаны арқылы қорытынды есеп жүргізу қажет болуы мүмкін. Санаттар мен мерзімдер 270.00 декларациясы туралы мақалада берілген.
2026 жылы не істеу керек
- Түсімдерді табиғатына қарай бөліңіз. Жалақы, сыйлық, қарызды қайтару, мүліктен табыс және кәсіпкерлік түсім әртүрлі есептеледі. Жиі аударымдар үшін мобильді аударым критерийлерін оқыңыз.
- Салық агентін анықтаңыз. ЖТС-ты кім ұстайтынын, қандай шегерім қолданылғанын және қандай анықтама алуға болатынын біліңіз.
- Құжат жинаңыз. Шарт, банк үзіндісі, чек, туыстықты растау, қолхат және есеп парағы операцияның мағынасын дәлелдейді.
- Декларация міндетін тексеріңіз. Тек жалақыға немесе шетелдік банк картасының бар-жоғына сүйенбеңіз.
- Мерзімді белгілеңіз. 2025 жыл үшін 270.00 нысанын тапсырудың негізгі мерзімі — 2026 жылғы 15 қыркүйекке дейін, өз бетінше есептелген ЖТС әдетте 25 қыркүйекке дейін төленеді.
Ұғымдарды түсіну үшін FinQadam қаржы сөздігін, ал кәсіпкерлер үшін бизнес өнімдері бөлімін пайдаланыңыз.
Жиі жіберілетін қателер
- 15% мөлшерлемені бүкіл жылдық табысқа қолдану;
- 2026 жылға дейін алынған мүлікке өтпелі ережені тексермей екі жылдық мерзім қолдану;
- әр аударымды табыс деу немесе керісінше әр аударымды сыйлық деп көрсету;
- 270.00 нысанын расталмаған сандармен «сақтық үшін» тапсыру;
- мәміледен кейін құжаттарды бірден жою;
- кодекс пен МКК түсіндірмесінің орнына жарнамаға сүйену.
Жиі қойылатын сұрақтар
2026 жылы барлық азамат 270.00 нысанын тапсыра ма?
Жоқ. Азаматтықтың немесе банк шотының өзі жалпы міндет туғызбайды. Заңда көрсетілген мәртебесі, активі немесе табысы бар тұлғалар тапсырады.
Табыс 8 500 АЕК-тен асса, бәріне 15% салына ма?
Жоқ. Жоғары мөлшерлеме шектен асқан бөлікке қолданылады, ал шекке дейінгі бөлікке 10% сақталады.
2026 жылы пәтерді бір жылдан кейін сату әрқашан ЖТС-сыз ба?
Жоқ. Нәтиже сатып алу күніне, мүлік түріне және өтпелі нормаға байланысты. 2026 жылдан бастап алынған активке екі жылдық мерзім қолданылуы мүмкін.
Базалық шегерімді өзім қолдана аламын ба?
Кодексте көзделген жағдайда пайдаланылмаған жылдық соманы дербес декларациялау кезінде есепке алуға болады. Табыс пен бұрын қолданылған шегерімдерді растау қажет.
06.08.2026 тексерілді. Ресми дереккөздер: МКК-ның жеке тұлғаларға арналған түсіндірмесі, базалық шегерім туралы, мүліктік табыс туралы. Нормалар өзгеруі мүмкін, мәміле алдында өзекті редакцияны тексеріңіз.
Көлік иелеріне 2027 жылы төленетін 2026 жылдың көлік салығы туралы бөлек нұсқаулық дайындалды: мөлшерлемелер кестесі, жас коэффициенттерінің нақты шектері және толық емес иелену жылының мысалдары.