Қазақстанда пәтер немесе автокөлік сатқанда салық: қашан және қанша төлеу керек
Жылжымайтын мүлік пен көлікті иелену мерзімін, құн өсімін, ЖТС мөлшерлемесін, өтпелі ережені және сатудан кейінгі декларацияны түсіндіреміз.
Қысқаша жауап: салық мүлікті сату фактісінің өзіне байланысты туындамайды және мәміленің бүкіл бағасынан есептелмейді. Жеке тұлға үшін әдетте сату бағасы мен құжатпен расталған сатып алу құны арасындағы оң айырма және иелену мерзімі маңызды. Тұрғын үй мен автокөлік мерзімі бөлек: 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген жылжымайтын мүлікке өтпелі бір жылдық ереже, осы күннен кейін тіркелген мүлікке екі жылдық ереже қолданылады; автомобиль үшін тіркелген күннен сатуға дейінгі мерзім бір жыл болып қалады.
Төменде Қазақстанның салық резиденті жеке мүлкін сататын қалыпты жағдай қаралады. Мұра, сыйға тарту, үлес, құрылыс, коммерциялық мүлік, кәсіпкер активі және бейрезидент мәмілесі басқаша есептелуі мүмкін.
Мүліктік табыс қашан туындайды
| Объект | Иелену мерзімі | Құн өсімі қашан тексеріледі |
|---|---|---|
| 2026 жылға дейін тіркелген пәтер, тұрғын үй, саяжай, гараж, тұрақ орны және заңда көрсетілген тұрғын үй объектілері | Бір жылдан аз | Бір жыл толмай сатылса |
| Құқығы 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап тіркелген сол мүлік | Екі жылдан аз | Екі жыл толмай сатылса |
| Автокөлік | Бір жылдан аз | Тіркелген күннен бастап бір жыл толмай сатылса |
| Тиісті ең төмен мерзімнен кейін сатылған объект | Мерзім сақталған | Қалыпты жағдайда осы негіз бойынша құн өсімінен табыс туындамайды |
Мерзімді кілт берілген, аванс төленген немесе алдын ала шарт жасалған күннен емес, құқық мемлекеттік тіркелген күннен есептеңіз. Сату күні де заңдық маңызы бар құжат пен тіркеу арқылы анықталады.
Салық қалай есептеледі
Қалыпты сатып алу мен кейінгі сатудың негізгі формуласы:
Салық салынатын құн өсімі = сату бағасы − құжатпен расталған сатып алу бағасы.
Нәтиже нөл немесе теріс болса, пайда жоқ. Айырма оң болып, мүлік ең төмен мерзім аяқталмай сатылса, өз бетінше салық салынатын мүліктік табыс пайда болады.
Пәтер мысалы. Пәтер 2026 жылғы наурызда 28 000 000 ₸-ге алынып, 2027 жылғы ақпанда 32 000 000 ₸-ге сатылды. Екі жыл өткен жоқ, құн өсімі — 4 000 000 ₸. 10% мөлшерлемемен болжамды ЖТС — 400 000 ₸.
Көлік мысалы. Машина 8 500 000 ₸-ге алынып, сегіз айдан кейін 9 200 000 ₸-ге сатылды. Құн өсімі 700 000 ₸, қалыпты жағдайдағы болжамды ЖТС — 70 000 ₸. Автомобиль сатып алу бағасынан арзан сатылса, салық салынатын өсім болмайды.
2026 жылғы ЖТС мөлшерлемесі
Тиісті мүліктік табысқа прогрессивті тәртіп қолданылады: салық салынатын табыстың 8 500 АЕК-ке дейінгі бөлігіне 10%, асқан бөлігіне 15%. 2026 жылғы АЕК — 4 325 ₸, сондықтан 8 500 АЕК — 36 762 500 ₸. Жоғары мөлшерлеме бүкіл пайдаға емес, шектен асқан бөлікке ғана салынады.
Қарапайым мысал. Салық салынатын өсім 40 000 000 ₸ болса, 36 762 500 ₸ бөлігіне 10%, қалған 3 237 500 ₸ бөлігіне 15% есептеледі. Нақты есепте өз бетінше салық салынатын басқа табысты да ескеру керек. Жалпы өзгерістер 2026 жылғы Салық кодексі туралы мақалада берілген.
2026 жылға дейінгі және кейінгі жылжымайтын мүлік
Өтпелі ереже жаңа екі жылдық мерзімді кері күшпен қолданбауға мүмкіндік береді. Құқық 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелсе, көрсетілген тұрғын үй объектілері үшін бұрынғы бір жылдық мерзім сақталады. Құқық осы күннен бастап тіркелсе, екі жыл қаралады.
| Жағдай | Мерзім бойынша нәтиже |
|---|---|
| Пәтер 2025 жылғы 20 желтоқсанда тіркеліп, 2026 жылғы 25 желтоқсанда сатылды | Бір жылдан көп өтті; екі жылдық жаңа ереже автоматты түрде қолданылмайды |
| Пәтер 2026 жылғы 20 қаңтарда тіркеліп, 2027 жылғы 25 қаңтарда сатылды | Екі жыл өткен жоқ; оң айырма болса, мүліктік табыс тексеріледі |
| Пәтер 2026 жылғы 20 қаңтарда тіркеліп, 2028 жылғы 20 қаңтардан кейін сатылды | Ең төмен екі жылдық мерзім сақталған |
Коммерциялық үй-жай, жер учаскесі, салынып жатқан объект және кәсіпкерлікте қолданылған мүлік ережесін бөлек зерттеңіз: бір кесте барлық арнайы жағдайды қамтымайды.
Мүлік мұраға немесе сыйға алынғанда
Сатып алу бағасы болмаған жағдайда бастапқы құнды автоматты түрде нөл деп немесе кез келген бағалауды ала салуға болмайды. Салық кодексінде мұра, сыйға тарту, айырбас, жекешелендіру және басқа жолмен алынған мүліктің бастапқы құнын анықтаудың жеке тәртібі бар. Белгіленген күндегі нарықтық бағалау мен құқықтың пайда болу құжаты қажет болуы мүмкін.
Сатуға дейін мұрагерлік куәлігін немесе сыйға тарту шартын, тіркеу дерегін, қажет болса бағалау есебін және кейінгі шығын құжатын жинаңыз. Құнды анықтау жолы түсініксіз болса, мәмілеге дейін жазбаша кеңес алған дұрыс.
Декларация және төлеу мерзімі
Өз бетінше салық салынатын мүліктік табыс сатылған жыл үшін 270.00 нысанында көрсетіледі. Декларация келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін беріледі, есептелген ЖТС әдетте келесі жылдың 25 қыркүйегіне дейін төленеді.
Мерзім мысалы: пәтер немесе көлік 2026 жылы сатылып, салық салынатын өсім пайда болса, 270.00 нысаны 2027 жылғы 15 қыркүйекке дейін беріледі, ал салық 2027 жылғы 25 қыркүйекке дейін төленеді. Мұны 2026 жылы 2025 жыл үшін тапсырылатын декларациямен шатастырмаңыз. Толығырақ 270.00 нысаны туралы нұсқаулықта.
Қандай құжаттарды сақтау керек
- сатып алу және сату шарты;
- банк төлемін растау, қолхат немесе рұқсат етілген өзге төлем құжаты;
- құқықтың мемлекеттік тіркелген күні;
- қабылдау актісі және заң бойынша есепке алынатын жақсарту шығындары;
- мұрагерлік құжат, сыйға тарту немесе айырбас шарты;
- нақты алу тәсіліне қажет болса бағалау есебі;
- декларация қабылданғаны және ЖТС төленгені туралы құжат.
Шарттағы баға нақты есеп айырысуға сәйкес болуы керек. Жасанды төмендету салықтық және азаматтық-құқықтық тәуекел туғызады.
Сату алдындағы тексеру
- Мүліктің қашан және қалай алынғанын анықтаңыз.
- Мүлік санаты мен ең төмен иелену мерзімін нақтылаңыз.
- Бастапқы құнды растайтын құжаттарды жинаңыз.
- Бүкіл сату бағасын емес, оң айырманы есептеңіз.
- Салық резиденттігі мен басқа дербес табысты тексеріңіз.
- 270.00 нысаны мен төлем мерзімін күнтізбеге белгілеңіз.
- Стандартты емес мәміледе шартқа қол қоймай тұрып МКК немесе кеңесшіден түсіндірме алыңыз.
Байланысты ұғымдар қаржы сөздігінде, ал басқа салық материалдары мақалалар бөлімінде берілген.
Жиі жіберілетін қателер
- салықты пәтердің немесе машинаның бүкіл бағасынан есептеу;
- 2026 жылға дейін тіркелген мүлікке екі жыл қолдану;
- автомобильге жылжымайтын мүліктің екі жылдық мерзімін қолдану;
- мерзімді құқық тіркелген күннен емес, аванс күнінен есептеу;
- сатып алу бағасын растайтын құжаттың болмауы;
- декларация келесі жылы берілетінін ұмыту;
- 15% мөлшерлемені шектен асқаннан кейін бүкіл өсімге қолдану.
Жиі қойылатын сұрақтар
Пәтерді арзан сатсам, салық бола ма?
Қалыпты сатып алу-сатуда оң айырма болмаса, салық салынатын өсім жоқ. Бірақ екі бағаны да құжатпен растау қажет.
Пәтер 2025 жылы алынса, екі жыл күту керек пе?
2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген құқық үшін көрсетілген тұрғын үй объектілеріне өтпелі бір жылдық мерзім сақталады.
Автокөлік 13 айдан кейін қымбатқа сатылса, ЖТС керек пе?
Жеке автомобильдің қалыпты сатылымында бір жылдан асқан соң осы негіз бойынша өсім туындамайды. Кәсіпкерлік актив пен арнайы жағдай бөлек тексеріледі.
Салық аз болса, декларация тапсырмауға бола ма?
Салық көлемі міндетті жоймайды. Дербес салық салынатын табыс пайда болса, оны мерзімінде көрсету және төлеу керек.
06.08.2026 тексерілді. Ресми дереккөздер: МКК-ның 2026 жылы пәтер мен көлік сату түсіндірмесі, өз бетінше салық салынатын мүліктік табыс туралы. Стандартты емес мәміле үшін кодекстің өзекті редакциясын тексеріңіз.