Коллекторлар қарыз бойынша қоңырау шалса: борышкердің құқықтары мен әрекеті
Агенттік пен қарыз сомасын тексеру, қоңырау шегі, коллектор мен сот орындаушысының айырмасы және қорқытуға шағым беру тәртібі.
Қысқаша жауап: коллектор қоңырау шалса, алдымен агенттіктің атауын, есептік тіркеу нөмірін, кредиторды, қызметкердің аты-жөнін және талаптың негізін анықтаңыз. Расталмаған деректемеге ақша аудармаңыз және бейтаныс қарызды телефон арқылы мойындамаңыз. Заң байланыс уақыты мен жиілігін шектейді, қорқыту мен алдауға тыйым салады, ал агенттіктің әрекетін тіркеп, шағым беруге болады.
Коллекторлар неге қоңырау шала бастайды
Төлем өткізіліп алынса, кредитор істі бірден коллекторға бермеуге тиіс. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің өзекті түсіндірмесіне сәйкес банк немесе МҚҰ қарыз алушыны кешіктіру туралы 10 күнтізбелік күн ішінде хабардар етеді. Осы кезеңде хабарламаны елемей қоймай, төлем кестесін өзгертуге өтініш берген дұрыс. Толық тәртіп FinQadam-ның мерзімі өткен несиені қайта құрылымдау нұсқаулығында берілген.
Берешек реттелмей, кешіктіру 90 күннен асса, кредитор тіркелген коллекторлық агенттікті сотқа дейін өндіріп алуға тарта алады. Бұл әлі атқарушылық іс жүргізу емес және агенттік қызметкеріне сот орындаушысының өкілеттігін бермейді. Заңды байланыстың мақсаты — берешек туралы мәлімет беру және өтеу немесе реттеу нұсқасын талқылау.
Өндіріп алуға беру мен қарызды сату екі бөлек жағдай
Сотқа дейін өндіріп алуға бергенде талап иесі банк немесе МҚҰ болып қалады, ал агенттік кредитормен жасалған шарт бойынша әрекет етеді. Талап ету құқығы берілгенде жаңа кредитор қарызды сатып алған тұлға болады. 2027 жылғы 1 мамырға дейінгі мораторийге байланысты азаматтардың тұтынушылық қарыздары қазір коллекторларға сатылмауға тиіс, бірақ агенттіктер олармен талап ету құқығын алмай жұмыс істей алады.
Сондықтан: «Бүгінгі күні кредитор кім және агенттік өндіріп алу шарты бойынша ма, әлде жаңа кредитор ретінде ме?» деп нақты сұраңыз. Жауап пен есепті жазбаша алыңыз. Ескі талаптар, кәсіпкерлік мақсаттағы міндеттемелер және жекелеген құқықтық жағдайлардың мәртебесі өзгеше болуы мүмкін, сондықтан тек қоңырау күніне емес, нақты шарт құжаттарына сүйеніңіз.
| Жағдай | Талап кімге тиесілі | Шартты өзгерту туралы өтініш кімге беріледі |
|---|---|---|
| Берешек талапты бермей сотқа дейін өндіріп алуға жіберілді | Банкке немесе МҚҰ-ға | Кредиторға; көшірмесін агенттікке беруге болады |
| Талап ету құқығы бұрын заңды түрде берілген | Жаңа кредиторға | Реттеу қағидалары бойынша коллекторлық агенттікке |
| Мәртебе түсініксіз | Расталмаған | Алдымен жазбаша негіз бен мәліметті бастапқы кредитордан сұрау керек |
Коллекторлық агенттікті қалай тексеруге болады
«Коллекторлық агенттік» атауын заңды түрде қолданып, қызмет ету үшін ұйым ҚНРДА-да есептік тіркеуден өтіп, ресми тізілімге енгізілуге тиіс. Сайт, логотип, қалалық нөмір немесе құжат суреті мұны өздігінен растамайды.
- Толық заңды атауын, БСН-ын, мекенжайын және есептік тіркеу нөмірін жазып алыңыз.
- Ұйымды ҚНРДА-ның ресми тізілімінен табыңыз.
- Телефон мен мекенжайды кіріс хабарламадағы емес, ресми деректермен салыстырыңыз.
- Банкке немесе МҚҰ-ға олардың ресми сайтындағы нөмірмен қоңырау шалып, берешектің берілгенін нақтылаңыз.
- Шарт сізге бейтаныс болса, жеке кредит тарихыңызды тексеріңіз.
Ұйымның тізілімде болмауы — маңызды қауіп белгісі. Мұндай адамға жеке куәлік, банк көшірмесі, SMS-код, CVV/CVC және картаның толық нөмірін жібермеңіз. Ол өзін коллектор деп таныстырып, жедел аударым талап етсе, деректемелерді сақтап, ықтимал алаяқтық туралы хабарлаңыз.
Коллекторлар қашан және қанша рет қоңырау шала алады
ҚНРДА мәліметінше, өзара іс-қимыл жұмыс күндері сағат 08:00-ден 21:00-ге дейін жүзеге асырылады. Агенттік бастамасымен телефон қоңырауы күніне үш реттен, ал жеке кездесу күніне бір реттен және аптасына үш реттен аспауға тиіс. Жазбаша хабарлама, SMS және дауыстық хабарлама заңда белгіленген тәртіппен рұқсат етіледі.
| Байланыс тәсілі | Рұқсат етілген шек | Нені тіркеу керек |
|---|---|---|
| Агенттік бастамасымен телефон арқылы сөйлесу | Күніне 3 реттен артық емес, жұмыс күндері 08:00–21:00 | Нөмір, басталу уақыты, ұзақтығы, қызметкер аты |
| Жеке кездесу | Күніне 1 реттен және аптасына 3 реттен артық емес | Орын, уақыт, қатысушылар және әңгіменің мазмұны |
| Хат, SMS немесе дауыстық хабарлама | Заңда көзделген тәсілмен рұқсат етіледі | Экран суреті, жіберуші, күн және толық мәтін |
Бұл шек әр қоңырауға жауап беруге немесе есеппен бірден келісуге міндеттейді деген сөз емес. Сіз заң шегіндегі ыңғайлы байланыс тәсілін таңдап, құжатты жазбаша жіберуді сұрай аласыз және қарым-қатынасты тіркей аласыз. Сонымен бірге борышкер мекенжайын, телефон нөмірін, құжат деректерін өзекті ұстап, берешекті адал реттеуге қатысқаны дұрыс.
Қызметкер қандай мәліметті айтуға міндетті
Әр байланыста қызметкер агенттіктің атауы мен заңды мекенжайын, есептік тіркеу нөмірін, бастапқы кредиторды, өзінің тегін, атын, әкесінің атын және лауазымын атауға тиіс. Жеке жағдайды талқыламас бұрын осы мәліметтерді жазып алыңыз. Адам өзін таныстырудан бас тартса, аударымға асықтырса немесе кредитормен хабарласуға тыйым салса, әңгімені аяқтап, ұйымды өзіңіз тексеріңіз.
Соманы тексеру үшін негізгі борыш, сыйақы, тұрақсыздық айыбы, комиссия, жасалған төлемдер және есеп күні бөлек көрсетілген құжатты сұраңыз. Берешек коллекторда сотқа дейін өндіріп алу мен реттеуде тұрған кезең үшін кредитор сыйақы, қарызды беру және қызмет көрсетуге байланысты комиссиялар мен өзге төлемдерді, сондай-ақ негізгі борыш пен сыйақыны кешіктіргені үшін айыппұл немесе өсімпұл есептеуге құқылы емес. Есеп өсе берсе, әр жолдың түсіндірмесі мен құқықтық негізін сұраңыз.
Коллекторларға не істеуге тыйым салынады
- қарыз сомасы, сипаты және салдары туралы жаңылыстыру;
- өзін сот, полиция, прокуратура қызметкері немесе сот орындаушысы деп таныстыру;
- агенттік пен қызметкер туралы мәліметті жасыру немесе жалған ақпарат беру;
- борышкер мүддесіне зиян келтіріп, берешек туралы мәліметті бөгде адамға тарату;
- зорлықпен, мүлікті бүлдірумен немесе негізсіз қылмыстық қудалаумен қорқыту;
- қорлау, бопсалау, алаяқтық немесе жалған құжат қолдану;
- агенттікте жоқ өкілеттікке сүйеніп әрекет талап ету.
«Ертең шотыңызды өзіміз бұғаттаймыз» деген сөз — әңгімелесуші мен дәлелді тексеруге себеп. Коллекторлық агенттік банк шотын өздігінен бұғаттай алмайды, шотқа акцептсіз төлем талабын қоя алмайды және мүлікті сипаттап, оған тыйым сала алмайды.
Коллектор мен жеке сот орындаушысы бір тұлға емес
| Мәселе | Коллекторлық агенттік | Жеке сот орындаушысы |
|---|---|---|
| Негізгі кезең | Сотқа дейін өндіріп алу және реттеу | Атқарушылық құжатты орындау |
| Банк шотына тыйым сала ала ма | Жоқ | Атқарушылық іс жүргізу мен белгіленген рәсім аясында сала алады |
| Мүлікті сипаттап, тыйым сала ала ма | Жоқ | Заңды негіз болғанда сала алады |
| Қайда тексеріледі | ҚНРДА коллекторлық агенттіктер тізілімінде | АІЖО ААЖ және Борышкерлердің бірыңғай тізілімінде |
Атқарушылық іс жүргізудің бар-жоғын мессенджердегі суретпен емес, Әділет министрлігінің ресми сервисінен өзіңіз тексеріңіз. Шотқа шектеу қойылса, алдымен банктен бастамашысы мен негізін анықтаңыз. Бұл кредитордың, сот орындаушысының және алаяқтың әрекетін шатастырмауға көмектеседі.
Алғашқы қоңырау кезіндегі әрекет тәртібі
- Сома туралы дауласпаңыз. Алдымен агенттікті, қызметкерді және кредиторды анықтаңыз.
- Құпия дерек бермеңіз. Коллекторға SMS-код, банк құпиясөзі, CVV/CVC немесе телефонға қашықтан кіру қажет емес.
- Жазбаша құжат сұраңыз. Жұмыс негізі, шарт нөмірі, кредитор мәртебесі және қарыз құрылымы керек.
- Тізілім мен кредиторды тексеріңіз. Тек өзіңіз тапқан ресми байланыстарды пайдаланыңыз.
- Қарызды салыстырыңыз. Шартты, төлем тарихын және кредит есебін тексеріңіз.
- Мақсатты таңдаңыз. Өз қарызыңыз үшін нақты ұсыныс, бөтен не алаяқтық қарыз үшін жазбаша қарсылық пен арыз дайындаңыз.
- Байланыс журналын жүргізіңіз. Күнді, уақытты, нөмірді, есімді, мазмұнды және келесі қадамды жазыңыз.
«Агенттіктің толық атауын, есептік тіркеу нөмірін, кредиторды, аты-жөніңіз бен лауазымыңызды айтыңыз. Өзара іс-қимылдың жазбаша негізі мен берешек есебін жіберіңіз. Құжаттарды тексергенге дейін соманы растамаймын және хабарламадағы деректемеге ақша аудармаймын».
Қандай құжаттарды сұрау керек
- берешекті сотқа дейін өндіріп алуға беру туралы хабарлама;
- банк қарызы немесе микрокредит шартының деректемелері;
- қазіргі кредитор және агенттіктің өкілеттігі туралы мәлімет;
- нақты күнге негізгі бөліктерге бөлінген қарыз есебі;
- ресми төлем деректемесі мен төлем мақсаты;
- шартты өзгерту туралы өтініш беру тәртібі;
- бұрын берілген өтініш пен шағымға жауап.
Құжатты толық оқымай тұрып, қарызды мойындауға, жаңа кестеге, келісімге немесе салыстыру актісіне қол қоймаңыз. Соманы көшірме және шартпен салыстырыңыз. Талап ескі, даулы немесе бұрын төленген болса, міндеттемені мойындағанға дейін жеке заң кеңесін алған дұрыс.
Қарыз сіздікі, бірақ бұрынғы кестемен төлеу мүмкін болмаса
Қолыңыздан келмейтін соманы уәде етпеңіз. Бюджет жасаңыз: тұрақты табыс, міндетті шығыс, асыраудағы адамдар, мүлік және ай сайынғы нақты төлем. Содан кейін кейінге қалдыруды, бөліп төлеуді, төлемді азайтуды, тұрақсыздық айыбының бір бөлігін алып тастауды немесе басқа орындалатын кестені жазбаша ұсыныңыз.
Талап иесі банк немесе МҚҰ болып қалса, шартты өзгерту туралы өтініш кредиторға беріледі. Талап ету құқығы коллекторлық агенттікке бұрын заңды түрде берілген болса, ол алғашқы байланыста өтініш беру құқығын хабарлауға тиіс. Мұндай берілген берешек бойынша борышкер хабарланғаннан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде өтініш береді. Онда кешіктіру себептері, кіріс пен шығыс, отбасы құрамы, тұрғылықты жер, мүлік және ұсынылған өзгеріс көрсетіледі.
Құжат толық болмаса, агенттік жетіспейтінін 10 жұмыс күні ішінде сұратады, ал борышкерге оны ұсынуға 5 жұмыс күні беріледі. Толық өтініш 15 күнтізбелік күн ішінде қаралады. Жауап келісім, қарсы ұсыныс немесе дәлелді бас тарту болуы мүмкін. Ықтимал шараларға тұрақсыздық айыбы мен комиссияны азайту немесе жою, негізгі борыш не сыйақының бір бөлігін кешіру, төлемді кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу жатады. Бұл қаралатын нұсқалар, міндетті түрде есептен шығару кепілдігі емес.
Қарыз сізге бейтаныс болса
Шартты растамаңыз және «жабу үшін аз сома» төлемеңіз. Негіздің көшірмесін сұрап, дербес кредиттік есеп алыңыз және көрсетілген кредиторға ресми байланыспен жүгініңіз. Өзіңіз жасамаған шарт анықталса, «Алаяқтар несие рәсімдесе не істеу керек» нұсқаулығымен әрекет етіңіз: кредиторға арыз беріңіз, құжаттарды сақтап, құқық қорғау органдарына хабарласыңыз.
Кредит тарихындағы қате дерек кредитор және кредиттік бюро арқылы дауланады. Коллектор ауызша уәдемен жазбаны жоя алмайды. Тексеру нәтижесін жазбаша талап етіп, есептің өзгергенін кейін бақылаңыз.
Туыстың немесе бейтаныс адамның қарызы бойынша қоңырау шалса
Туыстық, таныстық немесе нөмірдің бұрынғы иесі болу сізді борышкер етпейді. Басқа адамның жұмыс орны, мекенжайы, кірісі және өзге дерегін айтпаңыз. Міндеттемеге қатысыңыз жоқ екенін хабарлап, нөмірдің көзін түсіндіруді және тексергеннен кейін оны алып тастауды сұраңыз. Егер сіз шынында қоса қарыз алушы, гарант немесе кепілгер болсаңыз, жағдай өзгеше — міндетіңізді туындатқан құжат көшірмесін сұраңыз.
Қате туралы жазбаша хабарлағаннан кейінгі қайталанған байланысты тіркеңіз. Шағымда қарыздың сізге тиесілі емес екенін, байланысты қашан тоқтатуды сұрағаныңызды және қандай дербес мәлімет ашылғанын көрсетіңіз.
Шағымды қалай беруге болады
Тіркелген коллекторлық агенттіктің әрекетіне ҚНРДА-ға, соның ішінде eOtinish арқылы шағым беруге болады. «Жиі қоңырау шалды» деп қана жазбаңыз: агенттіктің толық атауын, нөмірлерді, күн мен уақытты, қызметкер атын, нақты бұзушылықты көрсетіп, жазба, хабарлама, хат және экран суретін тіркеңіз. Реттеуші құжаттық тексеру жүргізіп, қадағалау шараларын қолдана алады.
Өмірге, денсаулыққа немесе мүлікке қатер, бопсалау, жалған құжат және алаяқтық белгісі болса, полицияға да жүгініңіз. Дау басталған атқарушылық іс жүргізуге қатысты болса, сот орындаушысының қаулысы мен әрекетін бөлек тәртіппен тексеру қажет. Сома, талап қою мерзімі немесе шарттың жарамдылығы күрделі дау тудырса, жеке құқықтық бағалау керек.
Қандай дәлелдерді тіркеу керек
| Дәлел | Нені растайды |
|---|---|
| Қоңырау журналы | Байланыстың жиілігін, уақытын және нөмірін |
| Әңгіме жазбасы | Қызметкердің таныстыруын, талабын, қорқытуын немесе мәлімет бермеуін |
| SMS, мессенджер және электрондық хат | Талап мәтінін, жіберушіні және күнін |
| Берешек есебі | Сома құрылымы мен ықтимал айырманы |
| Кредиторға сұрау және оның жауабы | Берешек мәртебесі мен талап иесінің ұстанымын |
| Ресми тізілім суреті | Тексеру күніндегі есептік тіркеудің бар-жоғын |
Борышкердің жиі жіберетін қателері
- кешіктірудің бастапқы кезеңінде кредиторды толық елемеу;
- қоңырау шалушы ЖСН немесе мекенжайды білгені үшін бейтаныс қарызды мойындау;
- қызметкердің жеке картасына ақша аудару;
- SMS-код беру немесе қашықтан кіру бағдарламасын орнату;
- жазбаша өтініш орнына орындалмайтын төлем мерзімін уәде ету;
- хабарламаны өшіріп, бұзушылық дәлелін сақтамау;
- коллекторды сот орындаушысымен шатастыру;
- шағым расталған қарызды автоматты түрде жояды деп ойлау.
Өндіріп алу кезіндегі құқықтар заңды міндеттемеден босатпайды. Олардың мақсаты — дұрыс қарым-қатынас, нақты есеп және қорқытусыз, алдаусыз реттеу мүмкіндігін қамтамасыз ету. Ұғымдарды «берешекті өндіріп алу» және «коллекторлық агенттік» беттерінен де қараңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Коллектормен әңгімені жазуға бола ма?
Иә. ҚНРДА борышкердің өзара іс-қимылды тіркеу құқығын тікелей көрсетеді. Бастапқы файлды, күнді және нөмірді сақтаңыз; дербес деректі қажетсіз жарияламаңыз.
Коллектор картаға немесе шотқа тыйым сала ала ма?
Жоқ. Агенттікте мұндай өкілеттік жоқ. Шектеу сот орындаушысының атқарушылық іс жүргізуі немесе заңда көзделген басқа рәсім аясында қойылуы мүмкін; бастамашыны банктен нақтылаңыз.
Коллектор мүлікті алып қоя ала ма?
Агенттік мүлікті өздігінен сипаттап, оған тыйым сала алмайды. Бұл әрекет атқарушылық құжат пен рәсім болғанда сот орындаушысының өкілеттігіне жатады.
Қоңырау қарыз сатылғанын білдіре ме?
Жоқ. Азаматтардың тұтынушылық қарыздарын коллекторларға сатуға 2027 жылғы 1 мамырға дейін мораторий бар, бірақ берешек кредиторды өзгертпей сотқа дейін өндіріп алуға берілуі мүмкін.
SMS-тегі деректемеге ақша төлеу керек пе?
Алдымен алушыны, негізді және төлем мақсатын кредитор немесе агенттікпен ресми байланыс арқылы жазбаша растаңыз. Жеке картаға төлемеңіз және код бермеңіз.
Түнде қоңырау шалса не істеу керек?
Қоңырау журналы мен жазбаны сақтаңыз. Заңды байланыс жұмыс күндері 08:00–21:00 аралығында; расталған бұзушылықты ҚНРДА-ға шағымға тіркеуге болады.
Бөліп төлеуге келісуге бола ма?
Қаржылық жағдайды растайтын құжатпен жазбаша ұсыныс беруге болады. Нәтиже қарыз мәртебесіне және кредитор не жаңа талап иесінің шешіміне байланысты; автоматты мақұлдау жоқ.
Қорқытуға қайда шағымданады?
Коллекторлық заңнама бұзылса — ҚНРДА-ға; қорқыту, бопсалау, жалған құжат немесе алаяқтық болса — полицияға да. Нақты дәлелдерді тіркеңіз.
Ресми дереккөздер
- ҚНРДА: коллектор қоңырауы кезінде нені білу керек, 2026 жылғы 12 маусым;
- «Коллекторлық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы;
- Коллекторлық агенттіктердің жеке тұлғалардың берешегін реттеу қағидалары;
- ҚНРДА: коллектор өкілеттігі және есептеу туралы жауаптар;
- Коллекторлық агенттіктер тізілімі мен мәліметтері.
Материал анықтамалық сипатта және жеке заң кеңесін алмастырмайды. Қағидалар 31.08.2026 күні тексерілді; нақты шарт пен агенттік мәртебесін құжаттар және ресми тізілім арқылы салыстырыңыз.
