Мазмұнға өту
Қазақстанның қаржы өнімдерін бір жерден салыстырыңызСеріктестік туралы

Алаяқтық несиеден қалай қорғануға болады: «банктен» қоңырау шалса

«Біреу атыңызға несие сұратып жатыр» деген қоңырау сенімді естілуі мүмкін. Қауіп әдетте сөйлесуші сізден бір әрекетті растауды сұрағанда басталады. Нені тоқтатып, ақпаратты қалай өзіңіз тексере алатыныңызды талдаймыз.

Бес минут бұрын несие алуды ойламадыңыз. Енді телефондағы адам «кешіксеңіз, ақшаңыздан айырыласыз» деп асықтырып тұр. Мәселе дауыстың тосын естілуінде немесе нөмірдің бейтаныс болуында емес. Басты белгі — сіз жоспарламаған қаржылық әрекетті жасатуға тырысуы. Кім хабарласқанын сол адамның өзінен анықтаудың қажеті жоқ: қоңырауды аяқтап, ақпаратты өзіңіз тексеріңіз.

Алғашқы минут: әңгімені тоқтатыңыз да, өзіңіз хабарласыңыз

  1. Қоңырауды аяқтаңыз. «Банкке қолданба арқылы өзім хабарласамын» деу жеткілікті. Бейтаныс адаммен таласудың қажеті жоқ.
  2. Телефондағы нұсқаумен ештеңені растамаңыз. Код айтпаңыз, жіберілген сілтемені ашпаңыз, ақша аудармаңыз, экранды көрсетпеңіз. Сұрау ашылып тұрса, растаусыз жабыңыз.
  3. Байланысты өзіңіз бастаңыз. Бұрын орнатылған ресми қолданбаны ашыңыз немесе банк картасындағы не ресми сайттағы нөмірді өзіңіз теріңіз. Телефонға сенім болмаса, басқа құрылғыны пайдаланыңыз.
  4. Нақты сұрақ қойыңыз: «Өзім бермеген жаңа өтінім, несие шарты немесе аударым бар ма?» Картаның жай-күйін ғана емес, соңғы әрекетті тексеруді сұраңыз.

Сөйлесуші тұтқаны қоюға рұқсат бермей, жақыныңызға айтпауды талап етсе, одан сайын асығудың қажеті жоқ. Қоңырауды бөлек, ақпаратты тексеруді бөлек қараңыз. Осы екі әрекет алдау әрекетін үзуге көмектеседі.

Төрт жағдай: қай кезде тоқтау керек?

1. Сәлемдеме немесе телефон нөмірі үшін код сұрайды

Қоңырау шалған адамның түсіндірмесіне емес, хабарламаның мәтініне қараңыз: код қай қызмет пен қандай әрекетке қатысты? Жіберушінің атауы таныс болғанымен, бұл қоңыраудың ресми екенін дәлелдемейді. Өзіңіз сұрамаған кодты ешкімге айтпаңыз. Сәлемдеме күтіп жүрсеңіз, хабарламадағы сілтемемен емес, жеткізу қызметінің қолданбасынан немесе жеке кабинеттен тексеріңіз.

2. «Техникалық несие» алуды немесе ақшаны «қауіпсіз шотқа» салуды ұсынады

Банк күмәнді өтінімді жою үшін екінші несие рәсімдетпейді. Қолданбада сома, мерзім, шартқа келісім немесе аударымды растау тұрса, сіз дәл сол әрекетті жасағалы тұрсыз. Телефондағы түсіндірме батырманың қызметін өзгертпейді. Қоңырауды үзіп, «Қол қою» батырмасын баспаңыз. Банкке өзіңіз хабарласыңыз.

3. Жеңілдікпен несие береміз деп, экранды көрсетуді немесе қолданба орнатуды сұрайды

Бағдарламаның бар-жоғын банктің немесе ресми бағдарлама операторының сайтынан қараңыз. Жіберілген қолданбаны орнатпаңыз, телефон экранына «тек қараймын» деген адамға да рұқсат бермеңіз. Экранды көрсету кезінде банкке кірмеңіз. Бағдарлама шын болса, шартын қоңырау шалған адамсыз да тексеруге болады. Ақылы іріктеу ұсынылса, делдалға төлем жасау туралы нұсқаулықты қараңыз.

4. «Өтінімді жою» немесе «бұғаттан шығару» үшін биометриядан өтуді сұрайды

Өзін маман деп таныстырған адамның бейнеқоңырауы ресми қолданбадағы сәйкестендірумен бірдей емес. Тек өзіңіз бастаған рәсімде және нақты қай әрекетті растап жатқаныңызды түсінгенде сәйкестендіруден өтіңіз. Екінші телефонды қосуды не экранды оқымай бірнеше батырма басуды талап етсе, сессияны тоқтатыңыз. Ресми арнаны жалған парақшадан ажырату жолы онлайн өтінім нұсқаулығында бар.

Бір әрекетті жасап қойсаңыз

  • Кодты айттыңыз немесе деректі бөтен бетке енгіздіңіз. Байланысты тоқтатыңыз. Хабарламаға қарап, қай сервиске қолжетімділікке қауіп төнгенін анықтаңыз. Қауіпсіз құрылғыдан ресми мекенжайды ашып, қолдау қызметіне жүгініңіз, операциялар мен сессияларды тексеріңіз. Банк дерегі болса, қолжетімділік пен күмәнді операцияларды шектеуді сұраңыз. Мемлекеттік аккаунтқа не ЭЦҚ-ға қауіп төнсе, тиісті қызметтің ресми қолдауына жүгініңіз.
  • Экранды көрсеттіңіз немесе қашықтан кіруге рұқсат бердіңіз. Сеансты аяқтап, күмәнді құрылғыны желіден ажыратыңыз. Сол телефонда банк қолданбасын ашпаңыз және құпиясөз ауыстырмаңыз. Басқа құрылғыдан банкке жағдайды хабарлап, бөгде сессияларды жабу мүмкіндігін сұраңыз. Құрылғының қауіпсіздігін бөлек тексеріңіз: хабарламаны өшіру жасалып қойған операцияны қайтармайды.
  • Шартты растадыңыз, аударым көрінді немесе ақша шоттан кетті. Бірінші төлемнен кейін тағы ақша жібермеңіз. Дереу банкке не МҚҰ-ға хабарласып, операция мәліметін сақтаңыз және полицияға жүгініңіз. Қадамдар мен өтініш мәтіндері — «Атыңызға бөтен несие рәсімделсе» нұсқаулығында.

Басқа аккаунттарды ашуға мүмкіндік беретін қолжетімділіктен бастаңыз. Қайсысына қауіп төнгеніне қарай ол қалпына келтіру поштасы, телефон аккаунты немесе банк қолданбасы болуы мүмкін. Сессияларды жабу мен картаны қайта шығару ретін банктен нақтылаңыз. Белгісіз шартты кредиттік есептен тексеруге болады, бірақ есепті күтіп, қорғаныс шараларын кейінге қалдырмаңыз.

Қоңырау кезіндегі әрекетті талдау: мысал

Шартты оқиға. Серікке оның атына өтінім түскенін айтты. Әңгіме үстінде телефонға хабарлама келді. Серік мәтінінде өзі бастамаған әрекетті растау сұралғанын байқайды. Қоңырауды үзіп, банк нөмірін өзі теріп, өтінімнің бар-жоғын сұрайды. Кодты айтпайды және енгізбейді. Банк жасалған шарт жоқ екенін хабарлайды. Қолжетімділікті Серік ресми қолдау қызметінің көмегімен бөлек тексереді.

Бұл мысалда банктің жауабы емес, әрекет реті маңызды. Шарт расталса, келесі қадам — дауды тіркеу және полицияға жүгіну. Екі жағдайда да қоңырауды аяқтау қысымды тоқтатады, бірақ дербес тексеруді алмастырмайды.

Сақтап қоюға болатын қысқа жадынама

  • Алдын ала: банктің ресми нөмірін сақтаңыз, кіру мен операциялар туралы хабарламаларды қосыңыз. Банк мүмкіндік берсе, аударым лимитін өз қажетіңізге қарай белгілеңіз.
  • Несие алуды жоспарламасаңыз: eGov арқылы ерікті бас тартуды қарастырыңыз. Ол жаңа қарыздың бір бөлігінен қорғайды, бірақ аударымдарды немесе қысымға көніп тыйымды алып тастауды тоқтатпайды.
  • Қоңырау үстінде: код айтпаймын, экран көрсетпеймін, қолданба орнатпаймын, ақша аудармаймын. Тұтқаны қойып, өзім хабарласамын.
  • Одан кейін: бір әрекетті жасап қойсаңыз, дереу банкке хабарлаңыз. Қажет мәліметті сақтап, тексеруге ұсыныңыз.

Жақындарыңызбен алдын ала келісіп алыңыз. Алаяқтардың барлық әңгімесін жаттау қиын. «Қоңырауды аяқтап, маған не банкке өзің хабарлас» деген ортақ ереже пайдалырақ.

Жиі қойылатын сұрақтар

Атымды немесе картаның соңғы сандарын білсе, сенуге бола ма?

Бұл деректер оның банк атынан хабарласуға құқылы екенін дәлелдемейді. Ақпаратты өзіңіз тапқан ресми нөмір арқылы тексеріңіз.

Код келсе, несие беріліп қойғаны ма?

Міндетті емес. Код кіруге, өтінімге, қол қоюға немесе басқа әрекетке қатысты болуы мүмкін. Растамаңыз, мәртебесін ресми арнамен нақтылаңыз.

Бөтен өтінімді жою үшін «Стоп-кредитті» алып таста десе ше?

Басқа адамның өтінішімен тыйымды алып тастамаңыз. Өтінім не шарттың бар-жоғын банк немесе МҚҰ арқылы тікелей тексеріңіз.

Дереккөздер және тексерілген күн

Дереккөздерді FinQadam редакциясы тексерді. Мысалдағы адам мен оқиға ойдан алынған.

FinQadam

Өнімдерді салыстыру

Шарттарды қатар салыстырыңыз. Рәсімдеу алдында ресми сайттағы деректерді тексеріңіз.

Ақпараттық ескерту

FinQadam банк немесе МҚҰ емес, өтінім қабылдамайды және несие беру туралы шешім қабылдамайды. Шарттар өзгеруі мүмкін. Рәсімдеу алдында ұйымның ресми сайтындағы деректерді тексеріңіз.